// you’re reading...

Uncategorized

Kobiety w Galicji

W zamożnych rodzinach dzieci oddawane były na pensję albo pod opiekę guwernantek. Również w tym drugim przypadku w XVIII stuleciu dominowały cudzoziemki. Zieliński Marek Grzegorz, Rola cudzoziemek w procesie edukacji młodzieży w okresie stanisławowskim (1764-1795), [w:] Rola i miejsce kobiet w edukacji i kulturze polskiej, red. W. Jamrożek i D. Żołądź-Strzelczyk, t. 1, Poznań 1998, s. 102-108.

W czasach KEN wśród wielu omawianych spraw, zajęto się również problemem nauczycielek. Ze względu na brak kwalifikacji znacznej ich części wychowawczyń, guwernantek i nauczycielek domagano się powołania zakładu kształcenia tej grupy zawodowej. S. 24

Niestety rozbiory nie pozwoliły na reformy w ej dziedzinie.

Poza działalnością związaną ściśle z wychowywaniem i nauczaniem kobiety były także mecenasami oświaty. Najsłynniejszą była działalność Jadwigi na rzecz Akademii Krakowskiej. Królowe, bogate szlachcianki wspierały Akademię lub różne szkoły, czyniły zapisy na rzecz zakonów np. jezuitów.s. 25

Oprócz mecenatu nastawionego ściśle na oświatę, kobiety wspierały także różne dziedziny życia kulturalno-naukowego. S. 26

Jamrożek W., Kobiety polskie w ruchu oświatowym Galicji na przełomie XIX i XX wieku, [w:], s. 27-38.

W drugiej połowie XIX wieku na ziemiach polskich wzrosły się zainteresowanie społeczną pozycją kobiety i dążenia do poprawy jej miejsca w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym. Również w Galicji rozpoczęto dyskusje na ten temat.s. 27

Austriacki kodeks cywilny, obowiązujący w monarchii habsburskiej od 1812 roku traktował kobietę jako istotę niesamodzielną, która powinna być podporządkowana mężczyźnie w życiu prywatnym i publicznym. Według prawa mąż był głową rodziny, kobieta powinna mieszkać w jego domu i znajdować się pod jego pieką. Ale żona miała również pomagać mu w gospodarstwie domowym i zarobkowaniu, wykonywać jego zarządzenia i czuwać, by wszyscy domownicy stosowali się do nich. ZOB. W. Najdus, O prawa obywatelskie kobiet w zaborze austriackim, [w:] Kobieta i świat polityki. Polska na tle porównawczym w XIX i w początkach XX wieku, zbiór studiów pod red. A. Żarnowskiej, Warszawa 1994, s. 99.

Kobiety nie posiadały pełnych praw obywatelskich. Większość stowarzyszeń działających w Galicji w drugiej połowie XIX wieku byłą dla nich niedostępna. W części z nich kobiety mogły zamiast pełnego członkostwa przyjmować status gości. Dostępne dla nich były natomiast głównie organizacje filantropijne. Zajmowały się one opieką nad dziećmi, dziewczętami poszukującymi pracy w mieście, samotnymi matkami czy ubogimi wdowami. W ich pracach uczestniczyły głównie „panie z towarzystwa” manifestując i zaspokajając w ten sposób społeczne aspiracje. Tamże-najdus-s. 104.

Do 1913 obowiązywał formalny zakaz przynależności kobiet do stowarzyszeń politycznych. Mimo to niektóre mogły brać udział w zebraniach, ponieważ według prawa z 1867 roku osoby zaproszone mogły. A struktury partii były luźne. Tamże-najdus-s. 107

W demokratycznych kręgach Galicji starano się o szersze włączenie kobiet w pracę społeczną i działalność kulturalno-oświatową. s. 28

Próby takie podejmowano już w galicyjskim środowisku organiczników. ZOB. Kozłowska-Sabatowska, Ideologia pozytywizmu galicyjskiego 1864-1881, Wrocław 1978, s. 161-162.

Warunki autonomii spowodowały w zaborze austriackim korzystniejsze możliwości rozwoju ruchu kobiecego. Dlatego też włączało się do niego część kobiet z pozostałych zaborów. ZOb. Czajecka B., „Z domu w szeroki świat…”. Droga Kobie do niezależności w zaborze austriackim w latach 1891914, Kraków 1990, s. 218-219.

Wysiłkom wychowawczym i oświatowym kobiet w Galicji przyświecał wzór osobowy kobiety – obywatelki. W sytuacji politycznej społeczeństwa polskie kobiety miały inny cel niż emancypantki i feministki na zachodzie Europy. Pewne kwestie były wspólne, jak walka o prawo do wykształcenia, równouprawnienia, ale z drugiej strony Polki musiały współpracować z mężczyznami w dziele rozwijania i wyzwalania ojczyzny. S. 29.