Uncategorized
Pamiętniki i wspomnienia wydawców i redaktorów
Stosunkowo nieliczne są także pamiętniki oraz wspomnienia wydawców i redaktorów. Najwięcej tego typu źródeł odnosi się do prasy PPS i PPS Frakcji Rewolucyjnej (wspomnienia Leona Wasilewskiego, a także zbiory okazjonalnie przygotowywanych wspomnień), PPS Lewicy (pamiętnik Romana Jabłonowskiego) i PPS zaboru pruskiego. Nadto na łamach samej prasy partyjnej, zwłaszcza w numerach jubileuszowych, znaleźć można szereg wspomnień [...]
Zbiory polskiej prasy socjalistycznej
Wydaje się, iż ową prasę należy rozpatrywać bardziej instrumentalnie, jako jedno z narzędzi oddziaływania, stosunkowo wszechstronne, na które z kolei także odbiorcy wywierali wpływ. Dokładne zmierzenie takich oddziaływań nie jest możliwe; można wszakże hipotetycznie określić zasięg oddziaływania prasy posługując się źródłami pośrednimi. Natomiast większość elementów, zależnych od nadawcy czy też tworzonych przez niego oraz jego [...]
Prasa w języku polskim
Prasą w języku polskim posługiwali się socjaldemokraci litewscy. Specyficzną cechą polskiej prasy socjalistycznej (a także rosyjskiej) było lokowanie jej wydawnictw w zachodnioeuropejskich centrach emigracyjnych. Było to charakterystyczne zwłaszcza w początkach ruchu, kiedy to ośrodki emigracyjne usiłowały oddziaływać na wszystkie trzy zabory; ich zasadniczym celem wszakże była działalność usługowa na rzecz ruchu w Królestwie Polskim, a [...]
Partyjny aktyw
Naturalne, iż na ziemiach polskich kolportowana była nie tylko polska prasa socjalistyczna. Partyjny aktyw, a także bardziej wyrobieni członkowie mieli możliwość uważnego studiowania prasy SPD, socjaldemokracji austriackiej czy SDPRR. Przeciętni odbiorcy polskiej prasy socjalistycznej byli na ogół zaznajamiani ze stanowiskiem tej prasy za pośrednictwem periodyków polskich, przy czym oczywiście odnosiło się to do zagadnień wybranych, [...]
Prasa bolszewicka
Najogólniej rzecz biorąc, poczynając od “Iskry”, prasa bolszewicka tworzona była według modelu, który brał pod uwagę warunki działania w kraju i jego rozległe terytorium. Na ogół centralne organa partii, mające charakter pism teoretyczno-programowych i politycznych, drukowane były za granicą i kolportowane nielegalnie w kraju. Natomiast terenowa prasa partyjna drukowana była w kraju. Nadto za granicą [...]
Leninowska Iskra
Ogromną i niejako “wzorcową” rolę - zarówno organizacyjną jak i ideologiczną - odegrała Leninowska “Iskra”, której pierwszy numer ukazał się na emigracji (w Lipsku) 11 grudnia 1900 r. Periodyk ten był doskonale znany zarówno socjaldemokratom, jak i socjalistom polskim; pierwsi aktywnie uczestniczyli w kolportowaniu i przemycaniu go do kraju. Redakcja “Iskry” była równocześnie organizacją polityczną, [...]
Nielegalna prasa lewicy rewolucyjnej
Najbardziej charakterystycznym zjawiskiem w prasie SPD okresu I wojny światowej było pojawienie się nielegalnej prasy lewicy rewolucyjnej, wydawanej poza granicami kraju. Dużą rolę odegrało zwłaszcza czasopismo “Die Internationale”, ukazujące się od 14 kwietnia 1915 r. i wzorowane na Marksowskich “Deutsch-Franzósischen Jahrbucher”, oraz wydawnictwo pośrednie między czasopismem a drukiem ulotnym - “Spartakusbriefen”, a także periodyk dla [...]
Polskie środowisko emigracyjne
W polskim środowisku emigracyjnym, a zapewne częściowo i w kraju, znano centralny organ SPD - “Vorwarts”, założony w 1891 r., i nieco późniejszą “Die Gleichheit” - pismo dla robotnic redagowane przez Klarę Zetkin. Spośród prowincjonalnej prasy SPD najwięcej zainteresowania wzbudziła “Leipziger Volkszeitung”, ponieważ pismo to było trybuną lewicowego skrzydła SPD, na łamach którego pisywali często [...]
Polska emigracja socjalistyczna
Polska emigracja socjalistyczna zetknęła się zarówno z twórcami prasy niemieckiej, jak i ich wytworami wydawanymi na emigracji podczas obowiązywania ustaw wyjątkowych przeciw socjalistom. Na pewno znane jej było czasopismo Johanna Mosta “Freiheit” w Londynie czy “Jahrbuch fur Socialwissenschaft und Socialpolitik” w Zurychu. Na miesiąc przed ukazaniem się “Równości” ukazało się pismo “Der Socialdemokrat”, które spełniało [...]
Prasa socjalistyczna w Europie
Polska prasa socjalistyczna omawianego okresu ukazywała się w okresie, gdy w wielu państwach Europy nastąpił jej bujny rozwój. Na początku naszego wieku w niektórych krajach prasa socjalistyczna stawała się prawdziwą potęgą. Zapewne na wydawców i twórców polskiej prasy socjalistycznej wywierała wpływ prasa partii rozmaitych krajów, początkowo zwłaszcza Francji i Wielkiej Brytanii, a w jakimś stopniu [...]
